Odporność i zdrowie
Zapobieganie alergii
Dr Ewa Najberg
Pediatra alergolog
Centrum Zdrowia Dziecka
Generalnie profilaktykę chorób alergicznych można podzielić na dwa etapy. Profilaktyka pierwotna przeznaczona jest dla najmłodszych dzieci, zagrożonych alergią ze względu na obciążający wywiad rodzinny. Natomiast profilaktyka wtórna skierowana jest do dzieci z wczesnymi objawami chorobowymi w celu zahamowania narastania uczuleń.
W rodzinach obciążonych ryzykiem wystąpienia alergii profilaktykę należy rozpocząć u kobiet ciężarnych. Przez wiele lat stosowano restrykcyjną dietę alergiczną, ale liczne badania nie potwierdziły protekcyjnego działania takiej diety na rozwój chorób atopowych. Odwrotnie, stwierdzono, że zbyt restrykcyjna dieta może być szkodliwa, poprzez jej wpływ na rozwój płodu, jego wielkość i dojrzałość. Zauważono natomiast, że podawanie substancji probiotycznych kobietom w ciąży może być korzystne.
U dzieci z udokumentowanym rodzinnym obciążeniem alergią działania prewencyjne należy rozpocząć zaraz po urodzeniu. Niemowlęta z grupy ryzyka powinny być karmione piersią, najlepiej przez okres 6-9 miesięcy. Składniki mleka kobiecego wzmacniają odporność, przyspieszają dojrzewanie przewodu pokarmowego, wpływają korzystnie na komórki biorące udział w reakcjach alergicznych. Wprawdzie karmienie naturalne nie chroni przed rozwojem chorób alergicznych, ale opóźnia czas pojawienia się objawów oraz zmniejsza ich intensywność.
W okresie karmienia alergeny mogą przedostawać się do pokarmu i w ten sposób uczulać dziecko. Dlatego matki karmiące powinny unikać silnie alergizujących pokarmów. Przede wszystkim powinny ograniczyć spożywanie mleka i jego przetworów, jajek, soi, ryb, cytrusów, kakao, czekolady i orzechów.
Jeśli karmienie naturalne nie jest możliwe należy stosować mieszanki mlekozastępcze o obniżonych właściwościach antygenowych. Można podawać preparaty o nieznacznym stopniu hydrolizy (mleka hipoalergiczne oznaczone HA), aby zapobiegać ryzyku pojawienia się alergii lub o znacznym stopniu hydrolizy (białek serwatkowych lub kazeinowych), jeśli już stwierdzono występowanie alergii. Należy również pamiętać, aby wprowadzanie nowych pokarmów stałych rozpoczynać ostrożnie, najlepiej po 6. miesiącu życia, zaczynając od składników o słabych właściwościach alergenowych. Dobrze tolerowane są warzywa, mięso królika i indyka, jagnięcina, ryż, kukurydza, gryka, niektóre owoce. Ryb, cytrusów, truskawek, czekolady i orzechów najlepiej unikać do ukończenia 2 roku życia. Ważne jest ograniczenie produktów zawierających konserwanty i barwniki, które mogą być przyczyną nieprzyjemnych reakcji pseudoalergicznych.
Ważnym elementem profilaktycznym jest wzbogacanie mieszanek mlekozastępczych w prebiotyki. Podawanie tych preparatów poprzez wpływ na czynność układu pokarmowego i immunologicznego zmniejsza ryzyko wystąpienia uczulenia i opóźnia pojawienie się objawów chorobowych.
Profilaktycznie u wszystkich dzieci obciążonych alergią warto od początku zmniejszać ekspozycję na tzw. silne alergeny wziewne: kurz, roztocza, pierze, grzyby pleśniowe, białka zwierzęce. Trzeba modyfikować otaczające środowisko i częściej sprzątać mieszkanie. Od urodzenia należy eliminować czynniki drażniące i toksyczne dla dróg oddechowych i skóry: dym papierosowy, tlenek azotu, dwutlenek siarki i inne środki chemiczne. Ponadto należy unikać infekcji dróg oddechowych. Ważną rolę w zapobieganiu chorobom alergicznym odgrywa również odpowiednia edukacja zdrowotna rodzin, w których występują problemy uczuleniowe.