Odporność i zdrowie
Zdrowa dieta a odporność
Wojciech Feleszko
Specjalista pediatrii i immunologii
Warszawski Uniwersytet Medyczny
Odporność człowieka to sieć skomplikowanych wzajemnych zależności pomiędzy komórkami, krążącymi we krwi przeciwciałami i szeregiem białek obecnych w płynach ustrojowych, które mają za zadanie powstrzymać rozwój patogennych (szkodliwych) drobnoustrojów.
Mechanizmy te tworzą się częściowo podczas życia płodowego, w znacznej mierze natomiast dojrzewają już po urodzeniu. Przy czym w świetle najnowszych badań okres decydujący dla prawidłowego kształtowania odporności przypada na pierwsze 2-3 lata życia. Wówczas istnieje znaczna możliwość ingerencji w układ odpornościowy, które mogłyby odwrócić niekorzystne zjawiska alergii lub chorób autoimmunizacyjnych.
Wiedza na temat tego, w jaki sposób możemy wzmacniać odporność jest na chwilę obecną znikoma. Wiadomo ponad wszelką wątpliwość, że prawidłowe odżywianie (urozmaicona, bogatobiałkowa dieta), szczepienia, higieniczny tryb życia (przebywanie na powietrzu, sen, sport), unikanie zbiorowisk ludzkich i dymu tytoniowego są czynnikami, dzięki którym prawidłowo funkcjonująca odporność będzie prawidłowo reagować w momencie zagrożenia zakażeniem.
Współczesne czasy w Europie Środkowej nie stwarzają dla funkcjonowania układu odpornościowego poważniejszych zagrożeń. Dzieci są (w większości) prawidłowo odżywione, otrzymują właściwą dzienną porcję witamin, przebywanie na powietrzu i inne zwyczaje higieniczne stały się oczywistą normą. Niemniej nadal głowimy się nad tym, jak można wzmocnić układ odpornościowy, ażeby codzienne zmaganie z drobnoustrojami stało się mniej uciążliwe.
W tym celu warto wskazać obszar w naszym organizmie, w którym ma miejsce najsilniejsza ekspozycja dojrzewającej odporności na otaczające mikroorganizmy. Jest to przewód pokarmowy. Tkanka limfatyczna związana z jelitem (ang. gut associated lymphoid tissue) uważana jest za kluczowe miejsce kształtowania odporności i jest obiektem intensywnych badań naukowców-immunologów.
Grupa badaczy z Uniwersytetu Teksańskiego w Dallas pod kierunkiem Lory Hooper wykazała, iż skutkiem oddziaływania mikroorganizmów jelitowych jest szybkie dojrzewanie skutecznych mechanizmów obronnych (takich jak: IgA, cytokiny, defensyny i inne). Wiele wskazuje zatem, iż wczesne skuteczne zasiedlanie przewodu pokarmowego przez pożyteczne bakterie jelitowe o właściwościach probiotycznych jest czynnikiem wybitnie sprzyjającym tworzeniu obrony i odporności organizmu.
Z tego względu warto dbać o stałą obecność flory probiotycznej w jelicie. Należy ją odbudowywać np. po kuracji antybiotykowej, uzupełniać w trakcie infekcji brzuszno-jelitowych, ale też w miarę możliwości zapewniać jej długotrwałą obecność w warunkach pełnego zdrowia, zwłaszcza u mniejszych dzieci.
Poza bezpośrednim podawaniem preparatów zawierających drobnoustroje probiotyczne, w ostatnich latach wzrasta zainteresowanie obecnością w diecie dziecka aktywnych czynników sprzyjających zasiedlaniu jelita przez pożyteczne drobnoustroje - nazywamy je prebiotykami. Ostatnie badania wieloośrodkowe, koordynowane przez Eugenię Bruzzese z uniwersytetu w Neapolu wykazały na dużej, kilkusetosobowej grupie dzieci profilaktyczne, przeciwinfekcyjne działanie prebiotyków na układ odpornościowy. Dalsze badanie w tej dziedzinie oczekiwane są z dużym zainteresowaniem.