Moje dziecko
Rozwój emocjonalny małego dziecka
Zdzisława Hutorowicz
Psycholog dziecięcy
Instytut Zdrowia Psychicznego i Rozwoju Osobowości
Na rozwój emocjonalny dziecka składa się jego wrodzony temperament, osobowość, wyrażanie emocji, ale także samoświadomość i poczucie własnej wartości. Od tych cech zależy jak dziecko będzie w przyszłości radzić sobie w życiu.
Pierwszą emocją dziecka jest zwykle stres spowodowany głodem, zimnem, tym, że ma mokro i samotnością. Przez kilka pierwszych tygodni życia dziecko płacze na różne sposoby, w zależności od tego o co mu chodzi, inaczej kiedy jest głodne, inaczej kiedy ma mokro. Szybko uczymy się rozpoznawać potrzeby naszego maleństwa. Potrafimy dokładnie określić treść komunikatu i odpowiednio zareagować.
Już w pierwszym miesiącu życia dziecka można obserwować różnice w poziomie jego aktywności. Są niemowlęta, które rzadko płaczą, są spokojne, więcej śpią. Inne są ruchliwe, częściej płaczą, chcę, by się stale nimi zajmowano. Niektóre niemowlęta cieszą się z nowych zabawek i nowych doświadczeń, inne niechętnie przyjmują jakiekolwiek zmiany. Natężenie aktywności obserwowane w okresie niemowlęcym nie zmienia się przez całe życie.
Znamy maluchy, które wyraźnie okazują swoje emocje. Śmieją się głośno kiedy są szczęśliwe i krzyczą głośno, gdy są niezadowolone. Inne są bardziej powściągliwe.
W pierwszych dniach życia dziecko przejawia dwie emocje: płacz jako reakcję na stres i spokój jako reakcję zadowolenia. Około trzeciego miesiąca życia zaczyna okazywać też zainteresowanie, ciekawość, podniecenie, smutek i irytację. Trochę później dochodzi złość, np. gdy ma ograniczoną swobodę ruchów.
Sześciomiesięczne niemowlę celowo poszukuje na naszej twarzy „informacji emocjonalnej”. W nowej sytuacji, przegląda się rodzicom, aby dodali mu otuchy. Dziecko w tym wieku łatwo ulega zmianom nastrojów, często z jednej skrajności w drugą. Z upływem czasu ta tendencja rozwojowa zacznie powoli zanikać.
Niemowlęta ośmiomiesięczne udoskonalają sposób wyrażania emocji obserwując jak robią to inni. Protestuje, gdy mu się coś nie podoba odpychaniem. Okazuje strach płacząc lub odwracając się plecami.
Około pierwszego roku życia dziecko zaczyna przejawiać szczególny upór i niezależność. Może być niecierpliwe, drażliwe, łatwo wybuchać złością, być zbuntowane i niegrzeczne.Rozszerza się też zakres i intensywność emocji, o czym świadczą mocne całusy albo burzliwe okazywanie złości.
Dzieci piętnastomiesięczne przechodzą kolejną fazę rozwoju emocji. Są miłe, grzeczne i chcą innym sprawiać przyjemność. Bardzo zależy im na naszej aprobacie.
Półtoraroczny maluch chce pomagać wszystkim i wszystko robić sam. Albo chce by wszystko robiono za niego. Próby namówienia go, by przez minutę poczekał, są skazane na niepowodzenie. Ma potrzebę otrzymywania wszystkiego „teraz” a „nie” jest jego ulubionym słowem.
Dwulatek potrafi czekać. Pragnienia nie są tak silne jak jeszcze pół roku temu. Lubi sprawiać przyjemność innym. Potrafi okazywać uczucia. Czasami wykazuje niechęć do jakichkolwiek zmian, kiedy ma przymierzyć nowe ubranie może przetestować głośnym krzykiem, ale uznaje pierwszeństwo rodziców.
Dwu i pół latek jest w stadium nierównowagi. Jest bardzo uparty. Nie potrafi ustąpić. Jest skłonny do dominacji. Musi wydawać rozkazy. Bardzo gwałtownie okazuje emocje.
W wieku trzech lat osobowość dziecka jest już wyraźnie zarysowana. Jest odrębną jednostką z poczuciem własnego „ja”. Wszystko co robi traktuje jako próbę swoich umiejętności. Ocenia swą sprawność fizyczną, umiejętność komunikowania się. Musi mieć poczucie sukcesu, by uczyć się nowych rzeczy i poznawać świat.